Galicia está ao oeste de Greenwich: a xeografía do desfase

15 graos por hora

A hora oficial dun territorio non depende só da súa lonxitude: depende de onde se decidiu trazar as liñas dos fusos horarios, e eses trazos son unha convención política, non unha fronteira física. Pero a convención parte dun cálculo sinxelo. A Terra dá unha volta completa, 360°, en 24 horas. Dividindo, sae que en cada hora o planeta xira 15°, ou o que é o mesmo, cada grao de lonxitude equivale a catro minutos de diferenza horaria respecto ao meridiano de Greenwich.

Santiago de Compostela está a 8,54° oeste. Multiplicando por catro minutos por grao, o resultado é duns 34 minutos: ese é o atraso medio do mediodía solar de Santiago respecto ao de Greenwich. É un cálculo, non un dato tomado de ningures, pero os propios rexistros de mediodía solar de Santiago confírmano por outra vía: 13:32 en decembro e 14:36 en xuño, é dicir, entre unha hora e media e dúas horas e media despois das 12:00 do reloxo, segundo se estea en horario de inverno (UTC+1) ou de verán (UTC+2). A diferenza entre os dous cálculos, uns minutos, débese á equación do tempo, a pequena irregularidade da órbita terrestre que fai que o mediodía solar real oscile ao longo do ano.

Onde cae Galicia no mapa dos fusos

Isto non é unha interpretación laxa da xeografía. O documento «¿Es nuestro huso horario un problema?», do Archivo Digital da Universidade Politécnica de Madrid, resúmeo así: a España, «salvo Canarias y parte del oeste de la Comunidad Autónoma de Galicia», «le corresponde el huso horario GMT+0». É dicir, pola súa lonxitude, a Península enteira pertence ao fuso de Greenwich, e o extremo occidental de Galicia queda aínda máis ao oeste, na mesma franxa ca Canarias. Hoxe, porén, toda a Península vive co fuso centroeuropeo.

O mesmo documento lembra que este desfase xa se detectara en 1922: naquel momento recoñeceuse que a parte occidental de Galicia, desde o meridiano de Mondoñedo até o mar, se atopaba no fuso 23, o mesmo que o arquipélago canario. Aínda así, mantívose a mesma hora que o resto da Península.

Que significa isto na práctica

A consecuencia non é abstracta: nótase todos os días no reloxo do sol. En Santiago, o 21 de decembro o sol sae ás 9:01 da mañá e ponse ás 18:02; o 21 de xuño sae ás 6:55 e ponse ás 22:16. En decembro, antes das nove da mañá aínda é de noite; en xuño, a luz aguanta ata pasadas as dez da noite. Son os horarios dun territorio que vive, por reloxo oficial, cunha hora ou dúas de adianto sobre o que marcaría o sol na súa propia lonxitude.

A comparación con Lisboa, que comparte practicamente a mesma latitude pero está no fuso de Greenwich, ilústrao ben:

	Santiago (21/12)	Lisboa (21/12)
Saída do sol	9:01	7:50
Mediodía solar	13:32	12:34

Máis dunha hora de diferenza na saída do sol entre dúas cidades case veciñas, coas mesmas latitudes aproximadas, simplemente porque unha vive no fuso de Greenwich e a outra no centroeuropeo.

O gráfico mostra o amencer en Santiago cada día de 2026, coa hora oficial actual (liña negra) e coa de Lisboa (liña laranxa). A liña azul tracexada marca as 8:30. É un cálculo propio co método da nosa ferramenta de amenceres; os saltos das liñas coinciden cos cambios de hora de marzo e outubro.

Unha honestidade necesaria

Convén dicilo con claridade: este desfase non o sofre por igual toda España. O propio documento UPM recolle a valoración dun experto sobre o que pasaría se se mudase de fuso: en Galicia, corrixiríase a anomalía de que en inverno non hai luz ás nove da mañá e en verán se fai de noite case ás once; pero en Barcelona, moito máis ao leste, o mesmo cambio faría que en inverno anoitecese case ás catro da tarde, “lo cual sería un fiasco para esa zona”. O argumento xeográfico non é un capricho local: é literalmente unha cuestión de lonxitude, e por iso o que sobra nun extremo da Península pode faltar no outro.