ArtigosHistoria

Por que cambiamos de hora en 1940 e por que non se desfixo

Unha orde de 1940 adiantou o reloxo español para 'marchar de acordo' con outros países europeos. Prometeu restablecer a hora normal. Nunca o fixo.

Publicado
Fontes
5
ES
Ler en castelán

Unha orde para “marchar de acordo” con Europa

O 7 de marzo de 1940, o Goberno español publicou unha orde asinada pola Presidencia do Goberno que cambiou a hora legal de todo o país. O texto, tal como o recolle un documento do Archivo Digital da Universidade Politécnica de Madrid, dicía isto:

“Hora legal. Se adelanta en sesenta minutos. Considerando la conveniencia de que el horario nacional marche de acuerdo con los de otros países europeos y las ventajas de diversos órdenes que el adelanto temporal de la hora trae consigo, dispongo: Artículo 1º. El sábado 16 de marzo, a las veintitrés horas, será adelantada la hora legal en sesenta minutos. […] Artículo 5º. Oportunamente se señalará la fecha en que haya de restablecerse la hora normal.” (Orde de 1940, citada en documento UPM)

A xustificación oficial non fala de aforro enerxético nin de conciliación: fala de que o horario español “marche de acordo” cos doutros países europeos. É o único motivo que dá o texto, e é o único que citamos aquí.

O cambio quedou rexistrado tamén na táboa histórica do Real Observatorio de la Armada, que enumera os cambios de hora oficial en España desde 1918. Na fila correspondente a 1940 aparece o adianto —“Sábado 16 Marzo 23:00”— pero a columna do atraso dese ano queda baleira: non houbo volta atrás (Real Observatorio de la Armada).

Un artigo 5º que nunca se cumpriu

A propia orde de 1940 preveía a súa reversión. O artigo 5º dicía que “oportunamente se señalará la fecha en que haya de restablecerse la hora normal”. Esa data nunca chegou. O mesmo documento da UPM que recolle a orde constata o feito con claridade: “Tal restablecimiento no ha tenido lugar desde entonces hasta la actualidad” (documento UPM, 2017).

O caso de Galicia ten un matiz previo. En 1922 xa se aplicara un tratamento distinto a unha parte do territorio: “a la parte occidental de Galicia, del meridiano de Mondoñedo hasta el mar, pues se encuentra en el huso 23, el mismo que el archipiélago canario”, aínda que de feito “mantuvo la misma hora que el resto de la Península”. Nese mesmo ano, a Canarias “se les aplicó el huso 23, uno menos que el resto de España” (mesma fonte). É dicir: xeograficamente, unha parte de Galicia comparte huso natural coas Canarias, pero nunca chegou a levar a hora que iso implicaría.

Do decreto de 2002 ao debate actual

O marco legal que hoxe regula o cambio horario en España é o Real Decreto 236/2002, do 1 de marzo. Establece quen o cambio de hora de verán “comenzará el último domingo del mes de marzo de cada año a las dos horas de la madrugada (la una hora de la madrugada en Canarias), momento en que la hora oficial española se adelantará sesenta minutos”, e que “terminará el último domingo del mes de octubre de cada año, a las tres horas de la madrugada (las dos horas de la madrugada en Canarias)” (BOE, RD 236/2002). É o decreto que, oitenta anos despois da orde de 1940, segue a fixar cando se move o reloxo.

En 2013, o Congreso dos Deputados abriu unha vía distinta: aprobou un informe que pedía ao Goberno “un estudio socioeconómico para conocer la incidencia global de un posible cambio de huso horario en España, de modo que se vuelva a vincular al que marca el huso horario de Greenwich”, ao entender que ese cambio “tendría un efecto favorable en la conciliación de todas las personas” (RTVE, 2013).

En 2019, o Goberno encargou un informe a unha comisión de expertos sobre a reforma da hora oficial. Aquí convén ser preciso: esa comisión non propuxo cambiar o huso horario. O seu informe recomendaba “no producir ningún cambio precipitado en los husos horarios mientras no exista un consenso compartido” e sinalaba que “la opinión de los expertos sobre el cambio de hora estacional no es unánime ni concluyente”. Sobre o huso horario en concreto, o argumento que dan é o seguinte: “los expertos no plantean el cambio del huso horario y argumentan que, tras mantener el actual durante 80 años, la población española ha desarrollado una adecuación a ese horario y no hay suficientes razones para modificarlo” (La Moncloa, 2019).

Oitenta e seis anos despois daquela orde de marzo de 1940, o “restablecemento” que prometía o seu artigo 5º segue sen chegar. O que si mudou é o debate: xa non se fala de “marchar de acordo” con Europa, senón de conciliación, saúde e de se un huso pensado noutro contexto segue a ter sentido en Galicia.

Fontes

  1. Orde de 7 de marzo de 1940 (citada en documento UPM, 2017)oa.upm.es

    Texto íntegro da orde e confirmación de que o restablecemento nunca chegou

  2. Real Observatorio de la Armada — Cambios de hora oficial en España desde 1918armada.defensa.gob.es

    Fila 1940: adianto o 16 de marzo ás 23:00, sen atraso ese ano

  3. BOE — Real Decreto 236/2002, hora de veránboe.es

    Marco legal vixente do cambio de hora en España

  4. RTVE — O Congreso propón estudar a hora de Londres (2013)rtve.es

    Informe do Congreso que pide un estudo para volver ao huso de Greenwich

  5. La Moncloa — Informe da Comisión para a reforma da hora oficial (2019)lamoncloa.gob.es

    A comisión de expertos non propuxo cambiar de huso horario

Se che parece razoable, asínao.

Non pedimos cartos nin datos que non fagan falta. Só contar cantas persoas pensan que o tema merece un debate serio.

Ir a Asínao →