Como funciona o reloxo do corpo: luz, sono e hora oficial

O corpo non ten un reloxo: ten moitos, e todos reciben a hora do mesmo sitio, a luz que entra polos ollos. Para entender por que importa que o reloxo da parede vaia dúas horas por diante do sol, convén comezar por como funciona o interno.

Un reloxo en cada célula

O Premio Nobel de Medicina de 2017 recoñeceu a Jeffrey Hall, Michael Rosbash e Michael Young por descubrir como funciona ese reloxo a nivel molecular. Segundo a documentación do propio premio, os xenes period e timeless son reprimidos polas proteínas que eles mesmos producen, e iso xera unha oscilación autónoma: o reloxo anda só, sen necesitar o sol. Pero non anda exacto, e por iso precisa axustarse cada día.

A luz pon o reloxo en hora

Ese axuste faise coa luz, e a hora á que chega importa. Nun experimento con persoas, Khalsa e o seu equipo viron que a luz brillante recibida antes do mínimo de temperatura corporal atrasa o reloxo interno, e a recibida despois adiántao. Dito de forma sinxela: a luz da noite fai que o corpo se vaia deitando máis tarde; a luz da mañá fai o contrario.

O caso extremo é o de Wright e colaboradores: tras unha semana vivindo só con luz natural, o reloxo interno das persoas participantes quedou sincronizado co tempo solar, coa noite biolóxica comezando ao solpor e rematando pouco despois do amencer. Non é unha proba sobre Galicia, pero mostra a ligazón: o corpo sabe seguir ao sol, e axústase peor canto máis se aparta del a vida social.

O reloxo social

O problema aparece cando o horario de traballo, da escola ou das comidas non segue ao sol. O investigador Till Roenneberg chamou a isto «jet lag social»: a discrepancia entre o reloxo circadiano e o social, que leva a unha perda crónica de sono. No seu estudo, esa discrepancia asociouse a un índice de masa corporal máis alto. É unha asociación, non unha proba de causa.

A hora oficial é parte do reloxo social. Se a hora marca as 8:00 cando o sol aínda non saíu, a xente que ten que ir traballar ou á escola a esa hora recibe a luz máis tarde do que o seu corpo agardaría.

Que cambia no oeste da Península

Isto non pasa só en Galicia. O desfase crece canto máis ao oeste se está dentro dun mesmo fuso horario. Esta é a hora á que sae o sol o 21 de decembro de 2026 en varias cidades, coa hora oficial actual e coa hora de Lisboa (cálculo propio co mesmo método da nosa ferramenta de amenceres):

Cidade	Amencer coa hora actual (CET)	Amencer coa hora de Lisboa (UTC+0)
Xirona	8:13	7:13
Barcelona	8:14	7:14
Valencia	8:18	7:18
Madrid	8:34	7:34
Sevilla	8:34	7:34
Valladolid	8:42	7:42
Cáceres	8:42	7:42
Badajoz	8:43	7:43
Salamanca	8:44	7:44
León	8:49	7:49
Oviedo	8:52	7:52
Lugo	8:58	7:58
Vigo	9:00	8:00
Santiago	9:01	8:01

Entre Xirona e Santiago hai case unha hora de diferenza no amencer co mesmo reloxo. Pero a cuestión non é só Galicia: Asturias, León, Castela e León, Extremadura e o oeste de Andalucía están no mesmo gradiente. Por iso esta web fala de Galicia porque é o extremo, non porque sexa o único lugar afectado.

Saúde, produtividade e economía: que se sabe e que non

Hai evidencia sobre o sono e os ingresos, pero hai que usala con coidado. Gibson e Shrader aproveitaron que a hora do solpor cambia dentro dun mesmo fuso para estudar o efecto do sono sobre o salario. Concluíron que unha hora máis de sono á semana aumenta os ingresos un 1,1 % a curto prazo e un 5 % a longo prazo. Os datos son de Alemaña e dos Estados Unidos, non de España.

O que non podemos dicir é canto custa en euros o desfase horario no oeste peninsular: non coñecemos ningún estudo que o calculase. Tampouco está probado que cambiar a hora oficial resolva por si só o problema do sono, que depende tamén dos horarios laborais, escolares e das comidas. Para o estudo máis próximo á nosa zona, consulta o artigo sobre amenceres tardíos, sono e saúde.

Que pedimos

Que o Estado estude con datos se a hora oficial debe achegarse á solar, e en particular no oeste da Península. O horario de verán e o fuso son decisións distintas, e os contraargumentos, como o impacto sobre o turismo ou o cambio de hábitos, merecen ser estudados antes de decidir.